Een iconisch knikarmscherm uit vervlogen tijden

Ode aan de onvolprezen Mado Tournesol

Als je maar lang genoeg mee hebt gelopen in de zonweringsector, dan heb je meer modellen zonneschermen voorbij zien komen dan je kunt onthouden. Toen ik zelf begin 2000 in dienst trad als marketingmanager bij het Eindhovense Mado Zonwering (vandaag Luxaflex Outdoor), maakte ik kennis met knikarmschermen die nieuw waren voor me. Schermen als de Mado Spectra (destijds een record breker in verkoopaantallen), de Mado Contour, de Mado Prisma en de Mado Tournesol. Op dat laatste scherm werd ik op slag verliefd. Die liefde is nooit meer overgegaan. Een lofzang op een scherm dat zijn tijd ver vooruit was en vandaag de dag nog steeds naadloos zou integreren in de wereld van moderne architectuur.

Sierlijke eenvoud in een robuuste uitvoering
Wanneer je zou zeggen dat ik verkering had met de Mado Tournesol, dan zou Jaap van Wageningen mijn spreekwoordelijke schoonvader geweest kunnen zijn. De gepensioneerde techneut die menig technisch wonder liet ontstaan op zijn tekentafel bij Mado denkt even na, als ik hem vraag naar het geboortejaar van de Mado Tournesol. “Ik denk dat dat in 1972 was”, meent hij zich te herinneren. “In ieder geval in de jaren ’70.” Jaap kan zich vinden in mijn zwakke plek voor dit aparte knikarmscherm: “Het was ook echt een bijzonder iets. Sierlijke eenvoud in een robuuste uitvoering”, mijmert hij. En dat klopt. Simpel omschreven: Dit scherm rolde op in een ronde cassette, die hing in twee maanvormige, gietaluminium beugels. De armaansluitingen zaten aan de einden van deze beugels bevestigd. Op de zijkant van deze halve manen stond een gradenboog meegegoten. De meegeleverde muursteunen grepen de maanvormige beugels vast en na het instellen van de juiste uitvalshoek, konden de beugels gefixeerd worden in de steunen. “Bij het verstellen van de uitvalshoek kantelde dus gewoon het hele scherm mee. Dat betekende dat de armen nooit hun afstelling konden verliezen en de voorlijst van het scherm altijd op dezelfde, kaarsrechte manier, aansloot op de kap”, licht Jaap toe. “Dat maakte dit scherm enorm betrouwbaar en sterk.”

Exploded view van de Mado Tournesol.

Jaap van Wageningen.

Doorkoppelen tot 15 meter zonder problemen
De constructie van de Mado Tournesol liet zich met inzet van extra muurbeugels en halve maansteunen (inclusief extra armen) rigide koppelen tot breedte van wel 15 meter. “Toen we dat aankondigden was de markt vol ongeloof. Knikarmschermen van een dergelijke breedte waren destijds erg lastig te monteren. De Tournesol liet zich voorbeeldig koppelen en de ronde cassette fungeerde meteen als doekrolondersteuning”, schetst Jaap. “Het is dan ook logisch dat toen dit bekend werd, dit scherm een graag geziene gast was aan de horecagevel.”

Ook de riante maximale uitval van 310 cm sprak enorm aan. Jaap: “Nu is dat heel normaal, destijds kon het, maar moest je echt heel goed weten wat je deed. De hefboomwerking op de muur was enorm, als de steun er eigenlijk niet op berekend was. Doordat de armen een integraal onderdeel waren van de halve maansteunen en gewoon meekantelden met de hele constructie, kon je grote uitvallen veilig aanbieden.”

Helemaal ‘seventies’, deze reclame.

Stel dat de Mado Tournesol er nu nog zou zijn…
Mijn eigen favoriete kleurstelling voor de Tournesol? Zo technisch mogelijk, een blank geanodiseerd frame, met de muurbeugels en halve maansteunen in glanzend zwart. In huidige technische termen zou je kunnen spreken van een knikarmscherm met een exo-skelet. In plaats van de techniek op te bergen, ligt deze prominent in het zicht bij de Tournesol. De vormgeving spreekt karaktervolle taal, in onze huidige tijd zou deze stijl perfect passen in moderne architectuur of aan panden met een industriële uitstraling.

Tot besluit zegt Jaap: “We waren zeer vereerd destijds, toen Chriet Titulaer (destijds een bekende Nederlander, door zijn liefde voor vooruitstrevende technologie) ons benaderde voor Het Huis van de Toekomst. Dit ultra futuristische huis in Rosmalen werd geopend in 1989. Het was een initiatief van Chriet Titulaer zelf en toonde destijds innovatieve technologieën die nu deels zijn ingeburgerd en deels verouderd zijn. Pal boven de ingang wilde hij een Mado Tournesol hebben, omdat het futuristische design naadloos aansloot bij zijn visie en de architectuur van de woning. Daar ben ik nog steeds trots op.”