Meer stroom is niet altijd het antwoord

Driekleur-Besturingen over zonwering als slim stuurmiddel in energiegericht gebouwbeheer

Niet nóg een verhaal over het volle stroomnet. Niet opnieuw dezelfde constatering dat de energietransitie kraakt in haar voegen, dat aansluitingen vollopen en dat gebouwen steeds slimmer, zuiniger en efficiënter moeten worden. Die verhalen zijn er inmiddels genoeg. De interessantere vraag is misschien wel: kijken we eigenlijk goed genoeg naar de oplossingen die al aan de gevel hangen? Want wie comfort in een gebouw wil verbeteren, grijpt al snel naar grotere installaties, meer koelcapaciteit, zwaardere techniek of extra elektrische voorzieningen. Terwijl de winst soms juist zit in eerder, slimmer en logischer reageren. Precies daar komt de rol van geautomatiseerde zonwering in beeld. Niet als accessoire, maar als actief stuurmiddel in het functioneren van een gebouw.

Comfort begint vóórdat de klacht ontstaat
Iedereen wil een prettig gebouw. Niet te warm, niet te koud, geen felle zon op het beeldscherm, geen hinderlijke schittering in vergaderruimtes en geen werkomgeving waarin gebruikers pas serieus worden genomen als de klachten al binnenstromen bij facilitair beheer. Toch wordt comfort nog vaak benaderd als iets dat achteraf moet worden gecorrigeerd. Is het te warm? Dan gaat de koeling harder werken. Is het te donker? Dan springt de verlichting bij. Is er hinder van laagstaande zon? Dan wordt er handmatig ingegrepen, als dat überhaupt nog kan.

Volgens Jethro van Veelen van Driekleur-Besturingen is dat precies de denkfout die in veel gebouwen nog wordt gemaakt. “Comfort moet je niet pas gaan regelen op het moment dat mensen er last van hebben,” zegt hij. “Een goed gebouw reageert eerder. Zonwering speelt daarin een veel grotere rol dan vaak wordt gedacht.” Daarmee verschuift de aandacht van correctie naar preventie. De gevel is immers de plek waar zon, warmte, licht en gebruik elkaar raken. Wie daar slim stuurt, voorkomt dat installaties binnen het gebouw onnodig zwaar moeten ingrijpen.

Wie kan meepraten over aansturing, comfort, energieprestatie en
beheer, krijgt een andere positie aan tafel.

‘Is de aansturing logisch genoeg om echt bij te dragen aan energiegericht gebouwbeheer’

Zonwering als eerste verdedigingslinie
Geautomatiseerde zonwering is op zichzelf al geen noviteit meer. In de projectmarkt is automatische aansturing inmiddels eerder norm dan uitzondering. Toch zegt dat nog weinig over de kwaliteit van het systeem. Een installatie kan automatisch bewegen en tóch weinig bijdragen aan comfort of energieprestatie. Het verschil zit in de logica achter de beweging.
“Wanneer zonwering bij warmte op tijd sluit, hoeft de koeling minder snel of minder zwaar in te grijpen”, legt Jethro uit. Wanneer daglicht zorgvuldig wordt benut, hoeft verlichting niet onnodig bij te springen. Wanneer zonnewarmte in koudere periodes juist welkom is, kan een gebouw daarvan profiteren in plaats van zich er automatisch tegen af te schermen. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk vraagt het om kennis van sensoren, instellingen, geveloriëntatie, gebouwgebruik, motoren, bekabeling, koppelingen en de wensen van de gebruiker.

“Zonwering is geen sluitpost aan de gevel, maar een stuurmiddel voor energiegericht gebouwgedrag”, vertelt hij. “Als je haar goed aanstuurt, wordt zonwering onderdeel van het binnenklimaat. Dan praat je niet meer over een doek dat open of dicht gaat, maar over een systeem dat helpt bepalen hoe het gebouw zich gedraagt.” Daarmee krijgt zonwering een veel strategischere positie. Niet alleen in het bestek of de offerte, maar ook in het gesprek met gebouwbeheerders, installateurs en vastgoedeigenaren.

Automatisch is niet automatisch slim
De vraag is dus niet meer óf zonwering automatisch werkt, maar of de aansturing logisch genoeg is om echt bij te dragen aan energiegericht gebouwbeheer. Dat is een belangrijk onderscheid. Een installatie die op vaste tijden open en dicht gaat, is geautomatiseerd. Een installatie die rekening houdt met zonintensiteit, wind, temperatuur, gevelrichting, gebruikerswensen en vooral koppelingen met andere systemen, komt al veel dichter bij slim gebouwgedrag.

Daarbij spelen instellingen en periodieke controles een cruciale rol. Een sensor die verkeerd is gepositioneerd, een drempelwaarde die niet past bij het gebouw, een koppeling die niet goed communiceert of een installatie die nooit periodiek wordt gecontroleerd, kan ervoor zorgen dat een systeem wel beweegt, maar niet optimaal functioneert. Jethro ziet dat in de praktijk regelmatig terug. “Wij komen veel installaties tegen die ooit goed bedoeld zijn aangelegd, maar waar niemand later nog echt naar heeft gekeken. Dan werkt de zonwering technisch gezien misschien wel, maar de vraag is: doet zij nog wat het gebouw nodig heeft? Dat is een heel andere vraag.”

Precies daar ligt de toegevoegde waarde van specialistische kennis. Driekleur-Besturingen begeeft zich al jaren op het snijvlak van zonwering, elektrotechniek, service, onderhoud en inbedrijfname. Het bedrijf is merkonafhankelijk actief en werkt met uiteenlopende systemen, van nieuwbouwprojecten tot bestaande installaties waar storing, veroudering of gebrekkige afstemming een rol speelt.

Als de besturing goed is meegenomen, wordt het hele project sterker.”

De werkelijke waarde van moderne zonweringbesturing zit in de manier waarop alle onderdelen samen zorgen voor een gebouw dat eerder, rustiger en intelligenter reageert.

‘Wij willen zorgen dat zonweringsbedrijven compleet kunnen zijn richting hun opdrachtgever’

Meten, begrijpen en dan pas ingrijpen
In veel gebouwen is de neiging groot om bij klachten direct onderdelen te vervangen of instellingen te wijzigen. Toch is dat niet altijd de beste route. Wie niet weet wat de installatie precies doet, loopt het risico symptomen te bestrijden in plaats van de oorzaak aan te pakken. Een goede besturing begint daarom met inzicht. Welke gevels krijgen op welk moment zonbelasting? Hoe reageren de motoren? Zijn de groepen logisch ingedeeld? Werken de sensoren betrouwbaar? Is er sprake van koppeling met KNX, Priva of een ander gebouwbeheersysteem? En sluit de oorspronkelijke ontwerpgedachte nog aan bij het huidige gebruik van het gebouw?

“Je kunt niet sturen zonder te weten wat je bestuurt”, verklaart Jethro. “Daarom kijken wij altijd naar het geheel. Niet alleen naar dat ene scherm dat niet beweegt of die ene storing die wordt gemeld, maar naar de samenhang. Pas als je die begrijpt, kun je gericht verbeteren.” Dat past bij een bredere ontwikkeling in de markt. Gebouwbeheerders willen meer grip. Vastgoedeigenaren willen aantoonbare prestaties. Installateurs zoeken naar betrouwbare partners die de brug kunnen slaan tussen zonweringstechniek en gebouwinstallaties. En zonweringsbedrijven krijgen steeds vaker vragen die verder gaan dan leveren en monteren alleen.

Zo zou het altijd moeten zijn.

Een sterkere positie voor het zonweringsbedrijf
Voor zonweringsbedrijven biedt deze ontwikkeling kansen. Wie zonwering blijft presenteren als product aan de gevel, loopt het risico te worden vergeleken op materiaal, prijs en levertijd. Wie daarentegen kan meepraten over aansturing, comfort, energieprestatie en beheer, krijgt een andere positie aan tafel. Dat betekent niet dat ieder zonweringsbedrijf zelf specialist in besturingstechniek hoeft te worden. Wel betekent het dat kennis van de mogelijkheden steeds belangrijker wordt. In veel projecten kan vroegtijdig meedenken over de besturing voorkomen dat er later concessies moeten worden gedaan. Een logische groepsindeling, de juiste voorbereiding, de juiste bekabeling, duidelijke afspraken met de elektrotechnisch installateur en een zorgvuldige inbedrijfname maken het verschil tussen een systeem dat werkt en een systeem dat waarde toevoegt.

“Ons doel is niet om het ingewikkelder te maken”, benadrukt Jethro. “Juist niet. Wij willen zorgen dat zonweringsbedrijven compleet kunnen zijn richting hun opdrachtgever. Als de besturing goed is meegenomen, wordt het hele project sterker.” Daarmee wordt besturingstechniek niet het sluitstuk, maar een essentieel onderdeel van de projectaanpak.

Slimmer omgaan met wat er al is
De discussie over energie zal de komende jaren niet verdwijnen. Integendeel. Gebouwen moeten beter presteren, gebruikers verwachten meer comfort en de druk op installaties neemt toe. Maar meer stroom, meer capaciteit en zwaardere techniek zijn niet automatisch het beste antwoord. Soms begint de oplossing met slimmer omgaan met wat er al is. Met zonlicht dat je op het juiste moment buiten houdt. Met daglicht dat je benut wanneer het kan. Met warmte die je toelaat wanneer die welkom is. En met een gevel die niet passief afwacht, maar actief meewerkt aan het gedrag van het gebouw.

Daar ligt volgens Driekleur-Besturingen de werkelijke waarde van moderne zonweringbesturing. Niet in het kastje aan de muur. Niet in de sensor op het dak. Niet in de software alleen. Maar in de manier waarop al die onderdelen samen zorgen voor een gebouw dat eerder, rustiger en intelligenter reageert. Tot besluit zegt Jethro: “Meer stroom is niet altijd het antwoord. Vaak begint het met beter sturen. En daar kan goed aangestuurde zonwering een verrassend grote bijdrage aan leveren.”